روایت تازه از مقاله ادبیات تطبیقی

خاستگاه شرقی «عصاکش تُرمِسی» در خوانش تطبیقی با مقامات حریری

چکیده

در مقامه (قرن 4هـ، 10م) داستان­ هایی اپیزودیک، زندگی شخصیتی نیرنگ­باز را با محور گدایی و بر پایه نثری مسجّع، دشوار و سرشار از ظرایف ادبی و زبانی روایت می ­کنند. شش قرن پس از ظهور مقامات، رمان «پیکارسک» در اسپانیا پا به عرصه گذارد. رمان پیکارسک یا داستان قلّاشان، داستان قهرمانی حقّه ­باز و خانه ­به­ دوش است که برای پیدا کردن لقمه نانی با روزگار ناساز خویش دست و پنجه نرم می­ کند. میان مقامات و این نوع رمان، وجوه تناظر بسیاری دیده می­ شود.  

رمان «عصاکش ­تُرمِسی»، اثر نویسنده ­ای ناشناس، در سال 1554م در اسپانیا پدید آمد و نخستین رمان پیکارسک لقب گرفت. هدف این پژوهش، ایجاد موازنه ­ای تطبیقی میان مقامات­ حریری (516-446هـ) و این رمان در چارچوب مکتب آمریکایی در ادبیات تطبیقی به نیّت یافتن بن­مایه­ های مقامه شرقی در رمان پیکارسک غربی بود. این پژوهش دریافت که این دو نوع ادبی در ویژگی ­هایی همچون معنا، ساختار، هدف، قالب مراسلات، حرکت، واقع­ گرایی، آغاز و فرجام روایت­ ها، زبان، تمرکز داستان ­ها بر دو شخصیت اصلی (راوی و قهرمان)، آرایه، آهنگ ­روایی هر دو نوع، تحوّل و نیز دو صحنه داستانی با یکدیگر مشترک هستند. این وجوه همبسته، فرضیه اثرپذیری نویسنده ناشناس اسپانیایی از مقامات حریری را قوّت می ­بخشد.  

کلیدواژه­ ها: مقامه، رمان پیکارسک، مقامات حریری، عصاکش تُرمِسی، بررسی تطبیقی