مقاله در حوزه ادبیات مقاومت

نشانه xadشناسی پدیدهxad ی «کودک جنگ» در شعر محمود درویش

(پذیرش شده در مجله انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی دانشگاه تربیت مدرس)

پدیده «کودک جنگ» برای شاعران مقاومت در حکم نشانه و موادّ بامعنایی هستند که هویت دهنده بخشی از گفتمان پایداری و ساختارها و مناسبات درونی و بیرونی آن است. در شعر محمود درویش، شماری از نقش xadها و دلالتxad هایی روایت می شوند که ارتباطی استوار میان معصومیّت کودکی و دنیای پر خشونت جنگ را بازسازی میxad کنند و معناهای محتمل و گسترده xadای را به این مفهوم پاک بشری متّصل میxad سازند. در این مقاله با کمک رهیافتxadxad های مختلف نشانهxad شناختی و روش توصیف و تحلیل متن، شعر محمود درویش با موضوع کودک جنگ، تجزیه و معنایابی می شود و لایهxad های فکری و نشانه xadهایی همچون: عنوان، بینامتن، زمان، مکان، شخصیّتxad، روایت، مؤلّف شگردهای یاری رسان به خواننده برای کشف معناهای اضافی و نیز دیگر رمزگان موجود تحلیل و ارزیابی می شود. نتایج این پژوهش نشان میxad دهد که شعر کودک در آثار محمود درویش بیشتر کودکانهxad نما است تا کودکانه؛ یعنی زبان آن بزرگسالانه است و تنها موضوع آن کودکانxad اند. شعر او نشانهxad و بازتابی از یک زندگی است؛ زندگی خصوصی و عمومی یک شاعر که از بُعد کودکانهxad ی آن، هم در میان نشانهxad های دلپذیر و هم نشانه های آزاردهنده در نوسان است. در شعر وی علاوه بر عناصر درون متن، تکیهxad ي فراوانی بر عناصر فرامتن و سوانح زندگی مؤلّف میxad شود. از میان نشانهxad های شعر او سه نشانهxad ي زمان، مکان و شخصیّت پر بسامدترین این نشانهxad های متنی هستند و همگی این نشانهxad ها امکان تأویل xadهای گوناگون از شعر درویش را فراهم می xadسازند.

کلیدواژه xadها:نشانهxad شناسی، شعر کودک، شعر جنگ، شعر پایداری، محمود درویش

الملخص

أصبح طفل الحرب و الإجراءات و الأنماط المختلفة لهذه الظاهرة عند شعراء المقاومة کسِمات و موادّ ذات معنی تجعل معرفة جزءٍ من قضیّة المقاومة و البناءات و علاقاتها الدّاخلیة و الخارجیّة. بعض الأدوار و المؤشّرات الّتی تصوّر العلاقة الوثیقة بین براءة الطّفولة و عالم کامل من العنف والخشونة، یسرد من خلال شعر محمود درویش و ترفق مجموعة واسعة من المعانی المحتملة لهذا المفهوم البشری الصّافی. تتطرّق هذه المقالة معتمداً على المنهجینِ: السِّیمیائیّ و الوصفیّ التّحلیلیّ، إلی شعر محمود درویش و موضوع «طفل الحرب». و اما تحلیل هذا الموضوع فجاء من وجهة نظر السیمیائیة و أخذت الدّراسة بعین الاعتبار تقییم الطّبقات الفکریّة و الدّلالیّة و سمات مثل عنوان القصائد، و الزّمان و المکان و الشّخصیّات و السّرد و التّناصّ و المؤلّف و الرموز و غیرها من التّقنیات الّتی تجلب القاریء لاکتشاف المعانی الخفیّة. تشیر النّتائج الهامّة للبحث إلی أنّ شعر درویش یمیل إلى التصابی أکثر من أن یکون طفولیا؛ أی إن اللغة فیه للکبار و لکنه یخضع موضوعیاًّ للأطفال فحسب. شعره سیمیائیّة الحیاة وصدى لها، الحیاة العامّة و الخاصّة لشاعرٍ تتقلب من وجهة نظر الطُّفولة بین سمات متمیّزة و سمات غیر سارّة و مزعجة. فی شعره بالإضافة إلى العناصر داخل النّصّ، یعتمد کثیراً علی المؤثّرات و عناصر خارجة عن النّصّ و السّیرة الذّاتیّة للشّاعر. و الزّمان و المکان و الشّخصیّات أکثر العلامات شیوعاً فی شعره و کلّ هذه السِّمات و العلامات یمکن أنْ تقدّم مجموعة متنوّعة من التّفاسیر لشعر درویش.

الکمات المفتاحیة: السّیمیائیّة؛ شعر الطّفل؛ شعر الحرب؛ الشّعر المقاوم؛ محمود درویش